کلمهلرین آردییجا/ یادداشتی از صالح عطایی
عصر دهمین روز تیرماه، اعضاء کارگاه داستاننویسی حوزهی هنری اردبیل میزبان صالح عطایی بودند تا دیدگاههایشان را پیرامون داستانهای کوتاه عطایی با وی در میان بگذارند. در آن نشست هفت تن از اعضاء کارگاه و فعالان ادبی ـ فرهنگی اردبیل به ارائهی نظر در خصوص داستانهای کتاب «دون کیشوت و دلی دومورولون کورپوسو» (دن کیشوت و پل دومرول دیوانه) پرداختند و سپس نوبت به عطایی رسید. او پیش از آنکه یکی داستانهای کتابش را برای حضار بخواند، متن کوتاهی را که برای ارائه در این نشست نوشته بود خواند. آنچه در زیر آمده همان متن است. استقبال کمنظیر از آن جلسه ضرورت توجه هر چه بیشتر به ادبیات جدی را در اردبیل نمایان میکند.
...........................................................
صالح عطایی: منیم ادبیاتا علاقهم، کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن باشلاندی. بونون ریوایتی «منیم آدلاریم»دا دا وار. کلمهلرین، شخصلردن آرتیق پرسوناژا دؤنمهسی، تئم صاحیبی اولماسی، آیاق توتوب یئریمهسی راوینین آدلارینا دؤنمهسی، اوردا نقل اولونور.
من اول ایبتیدایییه گئدنده ائویمیزه تلویزیون آلیندی. او زامان تلویزیونون یوخلوغوندا ـ تکهتوک بعضی ائولرده وار ایدی ـ، عاییله ایچینده دانیشیق، سؤز صؤحبت چوخ اولاردی. ایندیکی تک هامی اَیلهشیب تلویزیونا باخمازدی. قوهوملارلا، قونوم قونشویلا گلگئت چوخ اولاردی. ناغیل چوخ دئییلردی، شعر چوخ اوخوناردی. البتّه تلویزیونون تاپیلماسییلا ائولردهکی بو عادت، بو دب آنن آرادان گئتمهدی. ناغیلی هله دؤردو بئشی اوخویاندا دا، خصوصن پاییز و قیش گئجهلری، اوروجلوق گئجهلری چوخ ائشیدیردیم:
ـ بؤیوک بابا! ناغیل دئنن!!
ـ مشقینی قورتار، سونرا.
بؤیوک بابانین یئییب ایچیب یاتدیغی اوتاقداییق. مشقیمی یازارکن «جیرتدان» کورسی اوسته آتیلیب دوشور. کئچینین «شنگول، منگول»ـو داما ـ دووارا دیرماشیر. «هادی بودی» تییهسی یوخ پیچاقلارییلا، آلتی یوخ قازانلارییلا، یامانجا توز ـ توزاناق سالمیشلار. «قیرخ کئچل» ایشکافدا، قاپی دالیندا گیزلهنیب. حیطده اووچولار، دؤیوشچولر. حیطده آیین سود ایشیغینا «چیلینگ آغاج» اوینایان اوشاقلار. باشیمی بیر قالخیزارسام، اونلاری دا گؤره بیللم.
کلمهلره تاپدیغیم علاقهدن دئیهجکدیم، قاییداق اونا. ناغیللارین ماجرالاری قدر، بلکه ده او ماجرالاردان آرتیق، بعضی کلمهلر یادیمدا قالیردی: گؤی قورشاغی، سود ایشیغی، قیرخ کئچل، آلماجیق ... . بو کیمی کلمهلر نه ایسه منه ایبهاملی و سیرّریلی گلیردیلر. ناغیللاردا بو کیمی کلمهلری ائشیتمهیه، دؤنه به دؤنه ائشیتمهیه جان آتیردیم. بو حیسّی، دویغونو اؤزومه تعریفلهینمهمیشدیم. ـ بلکه ائله ایندی ده تعریفلهینمهیهجهیم. ـ آمّا او زامان بونا اصلن بیر گرهک ده یوخ ایدی. مگر بیر اوشاق آناسینین نه اولدوغونو تعریفلهیندن سونرا اونون قوجاغینا قاچار؟ مگر بیر اوشاق توپو تعریفلهیندن سونرا فوتبال اوینایار؟ والیبال اوینایار؟ ذهنیمده او کلمهلرله مشغول اولوردوم، اویناییردیم.
بیر آز بؤیویندن سونرا:
داییگیلده شاعیر قوناقلارینین قاباغینا چای قویارکن، من ده اونلار کیمی کلمهلری هیجانلا، موسیقییله ادا ائتمک ایستهییردیم. مجلیسلر گئجه یاریسیندا بیتدییینه اونلاردا یاتیب قالیردیم. آنجاق هله ـ هله یوخوم آپارمیردی. یورغان ـ دؤشک ایچینده، یاواشجادان دا اولسا، اورهییم تیترهیهرک بیر سیرا کلمهنی: آغاج، سو، آنا، قوش ... نه عاغلیما گلیردیسه اونو دیله گتیریردیم. بیرـ بیرینه قوشولمامیش کلمهلر... بونون آدی شعر سؤیلهمک دئییلدی، بیلیردیم. آمّا من بو ایشدن لذت آپاریردیم. سانکی کلمهلری ادا ائتمیردیم، اونلاری چاغیریردیم. بیرینی چاغیران کیمی... بیر قارداشیمی چاغیران کیمی. او کلمهلرین بیر ـ بیر هامیسینین قاباغیندا نیدا علامتی قویماق اولاردی. ائله بیلیردیم شعر سؤیلهمهیه تداروک قیلیرام، حاضیرلاشیرام... ایندی ده ائله فیکیرلشیرم. شاعیرلیک یولو بو اولماسا دا اؤزوملوک دئییل. یئنه بعضن کلمهلری او شکیلده ادا ائدیرم!
بو اوخودوغوم بؤیوک بابا و دایی آدینا یادداشتلاریم، الیمده اولان رومانین پارچالاریدیر. بو رومانی، اونآلتی یاشیندا بیر اوغلان اوشاغی ریوایت ائدیر. بلکه گئرچکلرله تخیول مرزینی قاریشدیرمیشدیم. بلکه کلمهلرده جیسمانیت آختاریردیم. بلکه اونلاری اؤز ـ اؤزومه ادا ائدهرکن، قیلارکن، یاواش ـ یاواش بیر بیرینه قوشارکن، منه، تخیولومه بیر آیری گوج باغیشلانیب، منظریم و گؤردوکلریم دَییشیلیردی.
بئله بیر حیس، بیر گون بو شعره چیخدی:
اوجالاردا اوچان لئی دئیه
سسلهنیرم
مورگولهین قورباغالار دئیه
سسلهنیرم
و سانکی سن دئیه
سنه ال وورورام
قارلی ـ بوزلو کوچهلر
یازیلارکن
نسه بیر آز قیزیشیرلار
سن دئیه
دنیز دئیه
گمی دئیه
داها دا گؤزللشیرسن
سن دئیه
گؤلباشی دئیه
بیر داها.
اونبیر یاشیمدان «بالیقلی چای» قیراغینداکی «کانون» کیتابخاناسینا گئتمهیه باشلادیم. بیر یاخشی محیطی وار ایدی. کیتابلار دالدادا یوخ، مخزنده یوخ، گؤزلرین قاباغیندا قفسهده ایدیلر. اونو گؤتور، بونو قوی. هر نئچهسینی ایسترسن، گتیر تؤک قاباغینا. هر کیمین بیر آز کیتابا علاقهسی وار ایدیسا، اورایا، او محیطه عاشیق اولوردو. مصور ناغیل کیتابلاری، «آندرسن»ین کیتابلاری، و بیر آز سونرا «اگزوپری»نین «کیچیک شهزاده»سی... بیزیم ناغیللاردا «هادی ـ بودی» شیکارلارینی سویو یوخ چایدا یودولار، آلتی یوخ قازاندا پیشیردیلر. اوردا، کیچیک شهزاده ناغیلیندا بیر سیارهده تکباشینا یاشایان بیر شاه وار ایدی. من او شاهـین عالمینی اؤز دیلیمه، تخیّولومه بئله ترجومه ائتدیم: بیر شاه واردی، میلّتی یوخ!
هر کیتابدان بیر نئچه جیلد قفسهلرده دوروردو. اوردا بیر نئچه اوشاقلا دوستلاشاندان سونرا، بعضن کیتابلاری بیرلیکده و عئینی زاماندا اوخودوق. بعضی قهرمانلارا شریک چیخدیق. اونلارین آدینا چای قیراغیندا اود قالاییب هوررا چکدیک. «مارک تواین»ـین، «چارلز دیکنز»ین قهرمانلاری بیزیم ده قهرمانلاریمیز ایدی. بیر آز سونرا «دوما»نین «آندره»سی، «ژیلبرت»ی، «مارا»سی. «یاشار کمال»ین «اینجه ممد»ی، «آل احمد»ین «مدیر مدرسه»سی، «بزرگ علوی»نین «گیلهمرد»ی، «داستایوفسکی»نین «نییه توچکا»سی، «رومن رولان»نین «آنئت»ـی... هفتهده، آیدا قهرمانلاریمیزین سایینا آرتیردی. «کور بایقوش»ـون راویسی هامیمیزی حئیران قویدو. «ابلهموف» هامیمیزی سوستلاتدی. «کلیدر»ی بیتیردییییمزده «ستار»ا بیر مودّت یاس ساخلایار کیمی ایدیک.
بیر آز سونرا، هر بیر شاعیر و یا یازیچی کیمی اؤزوموزو دوشونمهیه باشلادیم. نییه یئنی شعریمیزده اساسلی قدملر گؤتورولمهییر؟ نییه داستان مجموعهلریمیز بارماق ساییندا و بو گوندهدیر؟ نییه رومان یوخوموز؟ بونلاری دوشونهرک، یئنه اوشاقلیقدان قالان دغدغهم، علاقهم، یعنی کلمهلر، فیکریمین، تخیولومون مرکزیّتینده ایدی. ائله بیلیردیم، بیزلرده و بیزیم یئرده کلمهلرین گؤزللییی، ایبهامی، خصوصن هنری و ادبی مقامی گئتدیکجه اونودولور؛ قولاق آردینا وورولور. گوندهلیک حیاتدا بیر عادی ایرتیباط وسیلهسینه دؤنور.
بیر زامان کیتابتیمیزین آزلیغینا، آمّا ایندی شفاهیتیمیزین زدهلنمهسینه ده سیخیلیردیم. بو کلمهلر همی بیر یاندان بیر آینا کیمی کیملیک، تاریخ، ایناملار، ذوقلار و نشئهنی داشیییردی، همی منه بیر آت سوروسو قدر دیری و جانلی ـ باشلی نظره گلیردیلر. اونلارین خیاوان ـ خیاوان چاپدیقلارینی گؤروردوم. اینانمیردیم دا اونلاری گؤرن اولماسین... اودور کی، بیر چوخ یازیلاریمدا کلمهلری قهرمان ائدیب اونلارین گؤزوندن یازماغا چالیشدیم.
پیشتر از صالح عطایی:
ـ پیشگفتاری بر آنچه محتمل است/ گفتاری دربارهی ترانهها/ اینجا
ـ اتاقم مرده است/ نگاهی به جهان شعری صمد تیمورلو/ اینجا
ـ در سوگ شهرام شیدایی/ یادداشت/ اینجا
ـ برای شهرام شیدایی/ شعر/ اینجا
و سرانجام: ترجمهی زندهیاد رضا سیدحسینی از ششمین فصل رمان منیم آدلاریم/ اینجا
مادونایی با پالتوی خز